صفحه اصلی > اخبار 
اخبار > شیطان شناسی


  چاپ        ارسال به دوست

گناه گریزی

شیطان شناسی

 

 

 

 

موضوع: شيطان شناسى

 

معناى لغوى شيطان

 واژه شيطان از ماده »شَطَنَ« به معناى دورشدن است و به شيطان از اين جهت »شيطان« گفته مى‏شود كه از حق و فرمان الهى دور شد. هم‏چنين گفته‏اند »شطن« به معناى كوه بلند مى‏باشد و وجه تسميه اين كه به ابليس شيطان گفته شده اين است كه در مقابل فرمان الهى تكبر ورزيد چون ممكن است واژه كوه بيانگر نوعى تكبر و خود بزرگ‏بينى باشد.(192)

 آيا شيطان مختص به ابليس است؟

 شيطان مختص به ابليس نيست، بلكه ابليس تنها يك فرد از شياطين است، زيرا طبق آيات قرآن در ميان انسان‏ها و اجنّه افرادى هستند كه على‏رغم چهره ذيصلاح و آرامشان، خود يكى از سربازان و ياوران شيطان هستند، بلكه خود يكى از شياطين هستند، چنان‏كه در آيات قرآن معمولاً لفظ شيطان به صورت جمع يعنى »شياطين« به كار رفته است، در آيه 30 از سوره اعراف مى‏فرمايد: »إِنَّهُمُ اتَّخَذُواْ الشَّيَطِينَ أَوْلِيَآءَ مِن دُونِ اللَّهِ« هم چنين در جاى ديگر اسراف كنندگان به عنوان ياوران شيطان معرفى شده‏اند، در آيه 27 از سوره اسراء مى‏فرمايد: »إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُواْ إِخْوَ نَ الشَّيَطِينِ«.

 واقعيت اين است كه پر سابقه‏ترين و اولين فرد از شياطين كه مرتكب سركشى و طغيان گشت و رهبرى كليه شياطين را در گمراه كردن آدميان و جنيّان را بر عهده گرفت و باب مخالفت با حضرت حق را باز نمود، ابليس لعنت اللَّه عليه بود.

 بنابر اين مى‏توان گفت كه شيطان خود مى‏تواند پله ترقى و پيشرفت انسان در مسير كمال باشد، به شرطى كه انسان به خواسته‏هاى شيطانى تن در ندهد و از اطاعت و پيروى خواسته‏هاى او سرباز زند و به دستورها و احكام الهى عمل نمايد و در اين راه نيز از خداوند طلب كمك و مساعدت نمايد، تا بدين وسيله به سر منزل مقصود كه همان رضايت و خشنودى الهى است برسد.

 

 خصوصيات شيطان

 1. استكبار و تكبر: همان طور كه از آيات قرآن برمى‏آيد، آن چه موجب گمراهى و ضلالت شيطان و رانده شدن او از درگاه الهى گرديد، تكبر و خود بزرگ‏بينى او بود؛ چنان كه در آيه 34 از سوره بقره مى‏فرمايد: »فَسَجَدُواْ إِلَّآ إِبْلِيسَ أَبَى وَ اسْتَكْبَرَ وَ كَانَ مِنَ الْكَفِرِينَ«.

 2. بينش مادى: يكى ديگر از خصوصيات شخصيتى شيطان كه تا حدودى از همان تكبر و خود بزرگ بينى‏اش ناشى شود، خصوصيت تفكر مادى و دنيوى شيطان است. چنان‏كه در آيه 12 از سوره اعراف به نقل از شيطان مى‏فرمايد: »قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِى مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ‏و مِن طِينٍ«.

 3. كفر؛ يكى ديگر از خصوصيات شيطان، كفر پنهان بود، اين معنا از آيه 34 سوره بقره استفاده مى‏گردد، آن جا كه مى‏فرمايد: »أَبَى وَ اسْتَكْبَرَ وَ كَانَ مِنَ الْكَفِرِينَ«.

 سئوال: آيا القائات شيطانى مربوط به افراد خاصى است؟

 انسان در هر مرتبه‏اى هم كه از كمال باشد، ممكن است مورد وسوسه‏هاى شيطانى قرار گيرد و موجبات بدبختى و بيچارگى خود را فراهم آورد. چنان كه در مورد حضرت آدم‏عليه السلام اين اتفاق رخ داد و موجب اخراج ايشان از بهشت برين گرديد.

 لذا آن چه مى‏توان گفت اين است كه انسان به هر مرتبه‏اى از كمال هم كه دست يافته باشد از وسوسه‏هاى شيطانى در امان نخواهد بود، اما نوع برخورد انسان با وسوسه‏هاى شيطانى متفاوت است، چنان كه گاهى وسوسه‏هاى شيطانى موجبات كمال و ترقى انسان‏ها را فراهم نموده است و انسان را به درجات متعالى رسانده است. چنان‏كه در مورد گروهى از انبيا از جمله يوسف‏عليه السلام، حتى انسان‏هاى عادى از جمله ابن سيرين اين اتفاق مبارك رخ داده است و عدم اطاعت آنها از وسوسه‏هاى شيطانى موجب ترقى آنها گرديده است.

 الگوى عينى

 جوانى خوش سيما در مغازه بّزازى مشغول داد و ستد بود. ناگهان زنى زيبا وارد مغازه شد. تقاضاى چند متر پارچه نمود، برايش جدا كرد، اما از قضا پول همراه نداشت. به جوان گفت: اينها را تا منزل برايم بياور تا آن جا پولتان را به شما تقديم كنم. جوان بى خبر از همه جا قبول كردو با زن روانه منزلش گشت. نزديك منزل او را به داخل منزل تعارف كرد و جوان بى خبر نيز پذيرفت. خانه خالى و خموش بود. مكان مشكوك و خطرناك به نظرش آمد. اما جوان منتظر شد تا زن برايش پول بياورد، ناگهان زن وارد شد، در حالى كه خود را براى جوان آماده كرده بود، جوان از ترس بر خود لرزيد، تمام وجودش را شرم فرا گرفته بود. نمى‏دانست چه كند ناگهان فكرى هم‏چون برق از ذهنش گذشت. به بهانه قضاى حاجت اتاق را ترك گفت و در همان جا تمام صورتش را آلوده به كثافت كرد و از آن جا خارج شد. زن به محض ديدنش، فرياد زد و در را گشود و او از آن جا فرار كرد و از مهلكه نجات يافت. از همان جا بود كه علم تعبير خواب از طرف امام صادق‏ عليه السلام به ايشان افاضه گرديد و يك لحظه ترك وسوسه شيطان موجب يك عمر سعادتش گرديد.(193) او كسى نبود جز ابن‏ سيرين.

 

 راه‏هاى فريب شيطان

 در اين جا به بررسى، راه‏ها و شيوه‏هاى فريب و اضلال شيطان خواهيم پرداخت و بيان خواهيم كرد كه شيطان براى گمراه نمودن و به بى راهه كشاندن افراد بشر از چه ابزار و شيوه‏هايى بهره مى‏برد و چگونه به گمراهى نسل انسان مى‏پردازد.

 1. گمراه نمودن: يكى ديگر از شيوه‏هاى شيطانى روش اغواء مى‏باشد. اين روش درواقع روش گمراه‏كردن انسان‏ها از تشخيص خوب و بد و صلاح و مصلحت فردى و اجتماعى او در زندگى است. به عبارت ديگر، گاهى شيطان جهت گمراه كردن انسان‏ها، خوب و بد و مصلحت و عدم مصلحت را با يكديگر آميخته مى‏نمايد و از اين طريق انسان‏ها را از تشخيص مصلحت خويش باز مى‏دارد.

 2. غرق كردن در آرزوهاى دور و دراز و به عبارتى خيال‏پردازى: شيطان با اين ابزار، انسان‏ها را از ديدن واقعيات و جنبه‏هاى عينى زندگى خويش باز مى‏دارد و مانع از تفكركردن و پرورش استعدادهاى فكرى انسان مى‏گردد و تنها او را به آرزوها و بلندپروازى‏هاى كودكانه وا مى‏دارد و همين امر سبب گمراهى و به بيراهه رفتن انسان‏ها مى‏گردد.

 3. تغيير در فطرت توحيدى انسان‏ها: گاهى شيطان، انسان را از اين كه تنها به خدا به عنوان تنها مبدأ و منشاء اثر بينديشد، بازمى‏دارد و او را به نوعى شرك خفى وامى‏دارد و همين امر موجب بدبختى انسان مى‏گردد.

 4. وعده‏هاى مغرورانه: براى مثال مى‏توان وعده‏هايى كه امروزه كشورهاى غربى در زمينه حقوق بشر و مبارزه با تروريسم مى‏دهند، اشاره نمود، در واقع اين افراد كه خود شياطينى، انسان نما هستند، براى گمراه كردن وتشويش اذهان عمومى و سرپوش گذاشتن بر جنايت‏هاى خويش، در قالب حرف‏هاى زيبا و فريبنده‏اى چون دفاع از حقوق بشر و مبارزه با تروريسم مطرح مى‏نمايند و به اين ترتيب با دادن وعده‏هاى دروغين همه عالم را فريب مى‏دهند.

 آيات زير بيان كننده روش‏ها و ابزارهايى است كه در سطور بالا به آنها اشاره گرديد، چنان كه مى‏فرمايد:

 »وَلَأُضِلَّنَّهُمْ وَلَأُمَنِّيَنَّهُمْ«(194) اشاره به روش اغواء و آرزوهاى دور و دراز دارد.

 »وَلَأَمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ«(195) اشاره به روش تغيير در فطرت توحيدى انسان دارد.

 »يَعِدُهُمْ وَيُمَنِّيهِمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَنُ إِلَّا غُرُورًا«(196) اشاره به وعده‏هاى دروغين دارد.

 5. تزيين و جلوه دادن: گاهى شيطان براى فريب دادن انسان‏ها، اعمال زشت و ناپسند آنها را در نظرشان جلوه زيبا مى‏دهد و با رنگ و لعاب زيبايى كه به آنها مى‏دهد، موجب فريب و گمراهى انسان‏ها مى‏گردد قرآن مى‏فرمايد: »قَالَ رَبِّ بِمَآ أَغْوَيْتَنِى لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِى الْأَرْضِ«(197) يا در جاى ديگر مى‏فرمايد: »وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَنُ أَعْمَلَهُمْ«.(198)

 در اين زمينه نيز اگر بخواهيم مثال و نمودى عينى، را مطرح كنيم، بايد به مسئله استعمار اشاره كرد. غربى‏ها زمانى كه خواستند به چپاول و غارت كشورهاى توسعه نيافته دست بزنند و بر منابع گوناگون آنها دست‏اندازى كنند و تسلط خويش را بر آن كشورها به دست آورند، با شعار »استعمار« كه در ظاهر به معناى طلب عمران و آبادى است و در نگاه اول هم بسيار زيبا و مناسب و دل سوزانه جلوه مى‏نمايد، به فريب افكار عمومى مردم كشورهاى دنيا پرداختند و از اين طريق موجبات بدبختى و چپاول و غارت اين ملت‏ها را فراهم ساختند.

 6. دعوت: يكى ديگر از شيوه‏هاى شيطانى استفاده از زبان دعوت و فراخوانى است. چنان كه مى‏فرمايد: »وَ قَالَ الشَّيْطَنُ لَمَّا قُضِىَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَ عَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدتُّكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ(.(199)

 7. وسوسه: يكى ديگر از روش‏هاى شيطانى وسوسه و به عبارت ديگر قلقلك نمودن انسان‏هاست كه به عبارت ديگر شايد به نوعى جلوه دادن و تزيين را نيز در خود داشته باشد. چنان كه مى‏فرمايد: »الَّذِى يُوَسْوِسُ فِى صُدُورِ النَّاسِ«.(200)

 8. تكّبر: شيوه‏اى است كه زمينه بدبختى و سقوط خود شيطان را نيز فراهم نمود. چنان‏كه مى‏فرمايد: »أَبَى وَ اسْتَكْبَرَ وَ كَانَ مِنَ الْكَفِرِينَ«.(201)

 9. استفاده از نيروى نظامى: در اين زمينه نيز مى‏توان به مسابقه تسليحاتى قدرت‏هاى بزرگ به يكديگر و ايجاد رعب و وحشت در جهان از طريق آنها و نيز برگزارى مانورهاى نظامى جهت نشان دادن قدرت خويش به كشورهاى ضعيف‏تر در جهت تضعيف نمودن نيروى اراده آنها اشاره نمود.

 10. برنامه‏هاى اقتصادى و انسانى: در اين زمينه نيز مى‏توان به رواج معاملات نامشروع در ميان مردم از قبيل ربا، رشوه، سودهاى بانكى و نيز گسترش روابط نامشروع ميان زن و مرد و از طريق آن به وجود آوردن فرزندان نامشروع اشاره كرد. كه در قرآن از آن به شركت شيطان در اموال و اولاد ياد شده است.

 11. برنامه‏هاى مخرب روانى: از جمله اين امور نيز مى‏توان گسترش استفاده از مواد مخرب و مخدر در ميان جوانان و رواج دادن قرص‏هاى روان گردان را در ميان آنان نام برد.

 12. برنامه‏هاى تبليغاتى: شيطان از اين راه، امور واهى و لهو و لعب را در ميان نسل جوان، زيبا جلوه مى‏دهد. كه در اين زمينه مى‏توان به رواج برنامه‏ها و فيلم‏هاى مبتذل جهت گمراه كردن جوانان و باز داشتن آنها از هدف اصلى خويش كه همان تلاش و كوشش در جهت پويا كردن و شكوفا نمودن استعدادهاى درونى خويش است، اشاره كرد.

 در آيات زير به روش‏هايى كه در سطور بالا گفته شد، اشاره شده است. چنان كه مى‏فرمايد: »وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُم بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِم بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ وَ شَارِكْهُمْ فِى الْأَمْوَ لِ وَ الْأَوْلَدِ وَعِدْهُمْ وَ مَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَنُ إِلَّا غُرُورًا«.(202)

 

 پيروان شيطان و پيامدهاى پيروى از او در دنيا از نگاه نهج البلاغه

 شناخت پيروان شيطان

 اتخذوا الشيطان لأمرهم ملاكاً، واتّخذهم له أشراكاً، فباض وفرّخ في صدورهم، ودبّ ودرج في حجورهم، فنظر بأعينهم، ونطق بألسنتهم، فركب بهم الزّلل، وزيّن لهم الخطل، فعل من قدر شركه الشيطان في سلطانه، ونطق بالباطل على لسانه؛(203)

 منحرفان، شيطان را معيار كار خود گرفتند، و شيطان نيز آنها را دام خود قرار داد و در دل‏هاى آنان تخم گذارد، و جوجه‏هاى خود را در دامانشان پرورش داد. با چشم‏هاى آنان مى‏نگريست و با زبان‏هاى آنان سخن مى‏گفت. پس با يارى آنها بر مركب گمراهى سوار شد و كردارهاى زشت را در نظرشان زيبا جلوه داد؛ مانند رفتار كسى كه نشان مى‏داد در حكومت شيطان شريك است و با زبان شيطان، سخن باطل مى‏گويد.

 دشمنى‏ هاى شيطان

 فاحذروا عباد اللَّه عدوّ اللَّه أن يعديكم بدائه، وأن يستفزّكم بندائه، وان يجلب عليكم بخيله ورجله. فلعمري لقد فوّق لكم سهم الوعيد، وأغرق اليكم بالنزع ورماكم من مكان قريب، فقال: »ربّ بما اغويتنى لأزيننّ لهم في الأرض أجمعين« قذفاً بغيب بعيد، ورجماً بظنّ غير مصيب، صدّقه به أبناء الحميّة، وإخوان العصبيّة، وفرسان الكبر والجاهليّة.(204)

 اى بندگان خدا! از دشمن خدا پرهيز كنيد، مبادا شما را به بيمارى خود مبتلا سازد، و با نداى خود شما را به حركت درآورد، و با لشكرهاى پياده و سواره خود بر شما بتازد! به جانم سوگند، شيطان تير خطرناكى براى شكار شما بر چلّه كمان گذارده، و تا حد توان كشيده، و از نزديك‏ترين مكان شما را هدف قرار داده است، و خطاب به خدا گفته: »پروردگارا! به سبب ان كه مرا دور كردى، دنيا را در چشمهايشان جلوه مى‏دهم، و همه را گمراه خواهم كرد« اما تيرى در تاريكى‏ها، و سنگى بدون نشانه روى رها ساخت، گر چه فرزندان خودپسندى، و برادران تعصّب و خودخواهى، و سواران مركب جهالت و خودپرستى، او را تصديق كردند.

 راه‏هاى مبارزه با شيطان

 سئوال: در مقابل شيطان و شيطان‏ها چه بايد كرد؟

 خداوند براى يارى رساندن به انسان‏ها در مقابل شيطان، نيروهاى قوى و قابل اطمينانى را قرار داده است، كه در زير به آنها اشاره مى‏گردد:

 1. عقل و خرد: اولين مانع دفاعى انسان در برابر حملات شياطين، استفاده از نيروى عقل و خرد است، به عبارتى عقل و خرد انسان حكم مى‏كند به حكم اين كه شيطان بسيارى از افراد را به هلاكت انداخته و به بيراهه برده است، لذا همين دليلى است كه انسان از او و گفتار و رفتارش پيروى نكند و موجبات هلاكت خويش را به دست خود فراهم نكند، چنان‏كه قرآن نيز در اين مورد مى‏فرمايد: »وَلَا تُلْقُواْ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ«.(205)

 شيطان در مورد اين كه به حكم عقل و خرد نبايد از او پيروى كرد مى‏گويد:

 »وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنكُمْ جِبِلاًّ كَثِيرًا أَفَلَمْ تَكُونُواْ تَعْقِلُونَ«.(206)

 2. عبرت‏آموزى: عبرت‏گيرى از سرنوشت ديگرانى كه به وسيله شيطان از راه به بيرون رفته‏اند و به هلاكت افتاده‏اند، در مبارزه با شيطان مؤثر است، اين روش نيز ناشى از فتانت و زيركى هر فردى است، زيرا همان طور كه در روايات نيز آمده است »مؤمن از يك سوراخ دو بار گزيده نمى‏شود« لذا فرد عاقل به حكم عبرت آموزى‏اش، از پيروى شيطان خوددارى مى‏كند. در اين مورد قرآن به سرنوشت حضرت آدم‏عليه السلام اشاره مى‏كند و همه را به عبرت‏گيرى از پدرمان آدم دعوت مى‏نمايد و مى‏فرمايد: »يَبَنِى‏ءَادَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَنُ كَمَآ أَخْرَجَ أَبَوَيْكُم مِّنَ الْجَنَّةِ«.(207)

 3. تواضع: همان‏طور كه بيان گرديد يكى از عواملى كه موجب بيچارگى و رانده شدن شيطان گرديد، تكّبر و خود بزرگ‏بينى او بود، چنان‏كه قرآن نيز مى‏فرمايد: »أَبَى وَ اسْتَكْبَرَ وَ كَانَ مِنَ الْكَفِرِينَ«(208)، لذا يكى ديگر از عوامل و موانع ورود شيطان در وجود انسان خود كوچك‏بينى خود در برابر حق تعالى و به عبارتى تواضع و فروتنى است.

 4. اخلاص: يكى از بزرگترين عوامل و موانع در جلوگيرى از نفوذ شيطان، عامل اخلاص و پاك‏كردن نيت و كار خود را تنها براى رضايت و خشنودى خدا انجام دادن است، زيرا همان طور كه در آيات قرآن نيز آمده است، شيطان از گمراه كردن و به هلاكت انداختن افراد »مخلص« اظهار عجز و ناتوانى كرده و آنها را از آسيب خويش مبّرا دانسته است. چنان‏كه قرآن از زبان شيطان بيان مى‏كند: »وَلَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ × إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ«.(209)

 5. اميد و رجاء: يكى ديگر از موانع جلوگيرى از نفوذ شيطان اميد داشتن به رحمت واسعه الهى است، زيرا يكى از عواملى كه موجب هلاكت شيطان مى‏گردد، نااميدى او به رحمت الهى بود و اين نيز ناشى از كفر و انكار او بود، چون خداوند صفت نااميدى و يأس را از صفات اهل كفر بيان مى‏كند. چنان‏كه در اين مورد مى‏فرمايد: »إِنَّهُ‏و لَا يَاْيَْسُ مِن رَّوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكَفِرُونَ«.(210)

 6. ايمان خالص: پاك كردن وجود خويش از هر گونه كفر خفى و جلى و آراسته نمودن قلب به ايمانى پاك و سرشار از خلوص، راه شيطان را سد مى‏كند، زيرا همان طور كه بيان گرديد، يكى ديگر از عوامل بدبختى و هلاكت شيطان، كفرپنهان او بود كه در هنگام سجده بر آدم آشكار گرديد، چنان‏كه در قرآن مى‏فرمايد: »أَبَى وَ اسْتَكْبَرَ وَ كَانَ مِنَ الْكَفِرِينَ«.(211)

 7. واقع‏بينى: اين صفت، سبب مى‏شود كه وسوسه‏هاى شيطانى از انسان دور گردد. در عمل ديده شده كه بلند پروازى هاى غير عاقلانه و غرق شدن در آرزوهاى دور و دراز، مانع بزرگ بر سر رشد و كمال است. شيطان مى‏كوشد انسان‏ها از واقع بينى دور شوند و به آرزوهاى دست نيافتنى اميد ببندند. قرآن از اين امر به عنوان «اُمنية» نام مى‏برد و مى‏فرمايد: «وَلَأُضِلَّنَّهُمْ وَلَأُمَنِّيَنَّهُمْ».(212)

 

 

192) برگرفته از كتاب مجمع البحرين.

193) آيين زندگى. انتشارات سمت، ص 194 به نقل از داستان راستان، مرتضى مطهرى، ص 387 - 386.

194) نساء، آيه 119.

195) همان.

196) همان، آيه 120.

197) حجر، آيه 39.

198) نمل، آيه 24.

199) آيه 22 سوره ابراهيم.

200) ناس، آيه 5.

201) آيه 34 سوره بقره.

202) اسراء، آيه 64.

203) محمد، دشتى. نهج البلاغه، ص 52، )خطبه 7).

204) همان، ص 383.

205) بقره، آيه 195.

206) يس، آيه 62.

207) اعراف، آيه 27.

208) بقره، آيه 34.

209) حجر، آيات 40 - 39.

210) يوسف، آيه 87.

211) بقره، آيه 34.

212) نساء، آيه 119.

 

 

 

 

 

 

 

 


١٥:٠٧ - سه شنبه ٢٣ آذر ١٣٩٥    /    شماره : ٣٨٦٥٤١    /    تعداد نمایش : ٤١٣


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
Login
تعداد بازدید کنندگان تاکنون : 54259      اکنون : 2

معاونت تبلیغ و امور فرهنگی حوزه‌های علمیه - مدیریت همکاری‌های تبلیغی
اداره مدارس امین ... تلفن 
٠٢۵٣٧٢۵۵٨٩٠   داخلی ۴۶٩